Kryzysy życiowe u dorosłych

W życiu każdego człowieka pojawiają się momenty przełomowe oraz sytuacje, które wykraczają poza codzienny stres i wymagają głębokiej adaptacji. Doświadczenie kryzysu jest naturalną reakcją psychiki na wydarzenia, które przekraczają dotychczasowe sposoby radzenia sobie i podważają poczucie bezpieczeństwa, stabilności czy sensu.

Do takich sytuacji należą m.in. żałoba po stracie bliskiej osoby, rozwód lub rozpad związku, poważna choroba (własna lub kogoś bliskiego), utrata pracy, zmiana ścieżki zawodowej, wypalenie zawodowe czy długotrwałe przeciążenie obowiązkami. Każde z tych doświadczeń wiąże się z koniecznością przystosowania się do nowej rzeczywistości.

Z perspektywy poznawczo-behawioralnej kryzys uruchamia określone reakcje poznawcze, emocjonalne i behawioralne. Pojawiają się intensywne emocje takie jak smutek, lęk, złość, bezradność oraz myśli dotyczące przyszłości np. Nie poradzę sobie, Moje życie się rozsypało a także zmiany w zachowaniu np. wycofanie, unikanie, nadmierne analizowanie sytuacji.

W sytuacji żałoby naturalne są silny smutek, tęsknota, poczucie pustki czy okresowe odrętwienie emocjonalne. Proces ten nie przebiega liniowo, emocje mogą falować, a wspomnienia wywoływać nagłe nasilenie bólu.

Rozwód czy rozpad relacji często podważają przekonania dotyczące własnej wartości oraz bezpieczeństwa w relacjach. Mogą pojawiać się myśli: Zawiodłem, Już nikomu nie zaufam, Zostanę sam.

Choroba, szczególnie przewlekła, konfrontuje z ograniczeniami i utratą kontroli nad ciałem czy planami życiowymi. Wypalenie zawodowe bywa natomiast efektem długotrwałego przeciążenia, perfekcjonizmu, nadmiernej odpowiedzialności i zaniedbywania własnych potrzeb.

Przejściowe obniżenie nastroju, trudności ze snem, spadek koncentracji czy motywacji są w kryzysie naturalne. Pomocy warto szukać wtedy, gdy cierpienie utrzymuje się długo, narasta lub prowadzi do znacznego ograniczenia codziennego funkcjonowania.

Jak pomaga terapia poznawczo-behawioralna w kryzysie?

Istotnym elementem pracy terapeutycznej jest indywidualna konceptualizacja sytuacji kryzysowej. Oznacza ona wspólne, uporządkowane zrozumienie tego, co się wydarzyło, jakie znaczenie nadaje temu Pacjent oraz w jaki sposób wpływa to na jego emocje i zachowanie.

W kryzysie często dochodzi do podważenia podstawowych przekonań dotyczących siebie i świata takich jak: Świat jest przewidywalny i bezpieczny, Mam wpływ na swoje życie, Bliscy są i będą przy mnie, Jeśli się staram to wszystko się ułoży. Utrata pracy, rozpad związku czy poważna choroba mogą zachwiać tymi założeniami i prowadzić do poczucia destabilizacji.

Wspólnie analizujemy:

• jakie przekonania zostały podważone przez kryzys oraz jakie nowe, często bardziej katastroficzne interpretacje zaczęły się pojawiać,
• czy któreś z dotychczasowych strategii radzenia sobie przestały być skuteczne lub wręcz nasilyły trudności,
• jakie czynniki środowiskowe np. presja otoczenia, brak wsparcia, przeciążenie obowiązkami dodatkowo podtrzymują napięcie,
• jakie zasoby osobiste (np. wcześniejsze doświadczenia radzenia sobie), relacyjne (wsparcie bliskich) oraz zawodowe pozostają dostępne mimo kryzysu.

Konceptualizacja pozwala zobaczyć zależności między sytuacją, myślami o tej sytuacji, emocjami i tym jakie działanie podejmuje człowiek. Dzięki temu kryzys przestaje być chaotycznym, przytłaczającym doświadczeniem, a staje się procesem, który można zrozumieć, nazwać i stopniowo porządkować. Zwiększa to poczucie wpływu oraz umożliwia bardziej świadome podejmowanie decyzji dotyczących dalszego życia.