Zaburzenia nastroju u dorosłych

Każdy człowiek doświadcza wahań nastroju. Bywają dni, kiedy czujemy się przygnębieni, zmęczeni lub rozdrażnieni, a innym razem mamy więcej energii i motywacji do działania. Takie zmiany są naturalną częścią życia i zwykle są związane z bieżącymi wydarzeniami, stresem czy przemęczeniem.

O zaburzeniach nastroju mówimy wtedy, gdy obniżony nastrój, utrata energii utrzymują się przez dłuższy czas, są intensywne i zaczynają znacząco obniżać jakość życia. W przypadku depresji może pojawić się przewlekłe poczucie smutku, pustki, beznadziejności, utrata zainteresowań i przyjemności, trudności ze snem, spadek koncentracji, obniżone poczucie własnej wartości czy poczucie winy. Często towarzyszy temu wyczerpanie oraz trudność w wykonywaniu nawet prostych codziennych obowiązków.

Zdarza się również, że zaburzenia nastroju przyjmują postać naprzemiennych epizodów obniżonego nastroju i okresów wyraźnie podwyższonego nastroju tzn. zwiększonej energii, przyspieszonego tempa myślenia czy impulsywności. W takich sytuacjach konieczna jest dokładna diagnoza oraz w wielu przypadkach współpraca z lekarzem psychiatrą.

Warto jednak wspomnieć, że zaburzenia nastroju u dorosłych nie zawsze mają jednoznaczny, podręcznikowy obraz. Często rozwijają się stopniowo, a pierwsze objawy bywają bagatelizowane, gdyż są tłumaczone przemęczeniem, stresem w pracy czy trudnościami w relacjach.

W przypadku depresji obok obniżonego nastroju mogą pojawiać się również:

•  spowolnienie psychoruchowe (uczucie „ociężałości”, trudność w podjęciu działania),
• nadmierna drażliwość i wybuchowość,
• wycofanie z relacji i ograniczenie kontaktów społecznych,
• utrata apetytu lub przeciwnie – jedzenie „dla ukojenia napięcia”,
• poranne pogorszenie nastroju,
• nawracające myśli o bezsensie życia.

Niektóre osoby funkcjonują zawodowo względnie poprawnie, jednak ogromnym kosztem psychicznym wykonują obowiązki "automatycznie", bez poczucia satysfakcji, a po pracy doświadczają skrajnego wyczerpania. Inni stopniowo rezygnują z aktywności, które wcześniej dawały im radość, co dodatkowo pogłębia izolację i poczucie pustki.

Jak pomaga terapia poznawczo-behawioralna w zaburzeniach nastroju?

Zrozumienie mechanizmu obniżonego nastroju

Wspólnie analizujemy zależności między myślami, emocjami i zachowaniami. W depresji często pojawia się charakterystyczny sposób myślenia:

• o sobie: Jestem bezwartościowy,
• o świecie: Nic nie ma sensu,
• o przyszłości: I tak nic się nie zmieni.

Rozpoznanie tych schematów pozwala stopniowo je modyfikować i osłabiać ich wpływ na codzienne życie.

Aktywizacja behawioralna

Jednym z kluczowych elementów terapii depresji jest stopniowe przywracanie aktywności. Obniżony nastrój prowadzi do wycofania, a wycofanie do jeszcze większego pogorszenia nastroju. Pracujemy nad małymi, realnymi krokami, które pomagają przerwać to błędne koło.

Praca nad poczuciem własnej wartości i samokrytycyzmem

Wiele osób zmagających się z depresją doświadcza silnego wewnętrznego krytyka. W terapii uczymy się rozpoznawać ten głos, rozumieć jego źródła oraz budować bardziej wspierający i realistyczny sposób odnoszenia się do siebie.

Leczenie farmakologiczne

W przypadku umiarkowanych i ciężkich epizodów depresyjnych, a także w zaburzeniach afektywnych dwubiegunowych, leczenie farmakologiczne często stanowi istotny element procesu zdrowienia. Leki przeciwdepresyjne pomagają regulować zaburzoną równowagę neuroprzekaźników w mózgu, co może prowadzić do stopniowego zmniejszenia objawów takich jak obniżony nastrój, lęk, bezsenność czy spadek energii.

Bardzo istotne jest, aby farmakoterapia była prowadzona pod stałą opieką lekarza psychiatry, który monitoruje skuteczność leczenia, ewentualne działania niepożądane oraz dostosowuje dawki do aktualnego stanu Pacjenta.

Psychoterapia i farmakoterapia nie wykluczają się, często ich połączenie daje najlepsze efekty. Leki mogą zmniejszyć nasilenie objawów na tyle, aby możliwa była bardziej efektywna praca terapeutyczna.

Konceptualizacja

W terapii poznawczo-behawioralnej dużą wagę przykładamy do indywidualnej konceptualizacji przypadku. Oznacza to wspólne, pogłębione zrozumienie, w jaki sposób trudności rozwinęły się i co je obecnie podtrzymuje.

Analizujemy między innymi:

• wcześniejsze doświadczenia życiowe i istotne wydarzenia,
• utrwalone schematy myślenia o sobie, innych i świecie,
• dominujące strategie radzenia sobie ze stresem,
• czynniki biologiczne i środowiskowe wpływające na nastrój,
• mechanizmy podtrzymujące objawy np. unikanie, wycofanie, nadmierny samokrytycyzm.

Konceptualizacja pozwala nadać objawom sens i osadzić je w szerszym kontekście życia danej osoby. Dzięki temu terapia nie polega jedynie na redukcji objawów, ale na głębszej zmianie sposobu funkcjonowania. Bardziej świadomym, elastycznym i wspierającym dobrostan psychiczny.